Mục Lục
Hành trình từ một vùng đất đến một hệ sinh thái tre tầm vông Việt Nam
Có những hành trình không bắt đầu bằng một kế hoạch hoàn hảo, cũng không bắt đầu bằng một tham vọng lớn, mà bắt đầu từ một câu hỏi. Năm 2022, giữa một vùng đất Đạ Tẻh còn nhiều tiềm năng nhưng chưa được khai thác đúng cách, chúng tôi đứng trước những rừng tre tầm vông xanh trải dài. Tre ở đó rất nhiều nhưng giá trị của nó… thì không. Người dân vẫn khai thác tre theo cách cũ: chặt, bán, rồi lại chặt, giá trị thu về thấp, không ổn định. Những người có tay nghề làm tre thì ngày càng ít đi, làng nghề không còn đủ sức sống để giữ chân thế hệ trẻ.
Trong khi đó, ở một phía khác của thị trường, khách hàng lại tìm kiếm vật liệu tự nhiên, các công trình xanh bắt đầu phát triển và xu hướng tiêu dùng bền vững ngày càng rõ rệt.
Một nghịch lý xuất hiện là Tre Tầm Vông có, nhu cầu có nhưng giá trị lại không gặp nhau. Câu hỏi khi đó không phải là: “Làm sao để bán được nhiều sản phẩm hơn?” Mà là : “Điều gì đang thiếu để cây tre có thể tạo ra giá trị thật sự?”. Câu trả lời không nằm ở cây tre, mà nằm ở cách con người làm với nó.
Không bắt đầu từ sản phẩm – mà bắt đầu từ gốc
Chúng tôi (S-GREEN) không chọn cách đi nhanh, không mở xưởng lớn ngay từ đầu, không chạy theo sản phẩm bán ra thị trường. Thay vào đó, chúng tôi chọn một con đường khó hơn đó là bắt đầu từ vùng nguyên liệu, nơi mà giá trị bắt đầu.
Những ngày đầu ở Đạ Tẻh không có gì hào nhoáng. Chỉ là:
- Những chuyến đi khảo sát từng khu vực trồng tre
- Những buổi ngồi nói chuyện với người dân địa phương
- Những thử nghiệm xử lý tre đầu tiên, còn rất thủ công
- Những lần làm sai, rồi làm lại từ đầu
Không có doanh thu lớn, không có kết quả ngay lập tức, nhưng có một thứ dần được hình thành Niềm tin rằng:
- Người dân có thể làm tốt hơn nếu được tổ chức lại
- Làng nghề có thể sống lại nếu có đầu ra ổn định
- Cây tre có thể tạo ra giá trị cao hơn nếu được khai thác đúng cách
Từ những liên kết đầu tiên
Sau một thời gian, những thay đổi nhỏ bắt đầu xuất hiện. Những nhóm sản xuất nhỏ được hình thành, người dân bắt đầu liên kết với nhau thay vì làm riêng lẻ. Từng công đoạn được tách ra và làm rõ hơn: khai thác, sơ chế, xử lý và gia công. Không còn làm theo thói quen. Mà bắt đầu làm theo cách có tổ chức. Tại Đạ Tẻh, một mô hình dần được định hình:
- Một vùng nguyên liệu hơn 50 hecta
- Một làng nghề và hợp tác xã
- Một hướng phát triển làng nghề gắn với địa phương
Nhưng điều quan trọng hơn không nằm ở quy mô, mà nằm ở cách mọi thứ được kết nối.
Mỗi nơi một thế mạnh – cùng tạo giá trị
Thay vì làm tất cả ở một nơi, chúng tôi nhận ra rằng mỗi khu vực đều có một lợi thế riêng. Có nơi phù hợp để xử lý tre, có nơi có tay nghề làm sản phẩm, có nơi giữ được nghề thủ công truyền thống. Và khi mỗi nơi tập trung vào thế mạnh của mình, một điều bắt đầu xảy ra đó là giá trị được nâng lên, không phải vì làm nhiều hơn, mà vì làm đúng hơn.
Một hệ thống bắt đầu hình thành
Từ những điểm nhỏ lẻ ban đầu, một cấu trúc lớn hơn dần xuất hiện. Không phải là một nhà máy. Mà là một hệ thống. Ở đó:
- Mỗi địa phương là một điểm sản xuất
- Mỗi điểm có vai trò rõ ràng
- Mỗi công đoạn được liên kết với nhau
Và ở trung tâm của hệ thống đó, S-GREEN không làm thay tất cả. Chúng tôi đóng vai trò:
- Kết nối các điểm sản xuất
- Chuẩn hóa quy trình
- Kiểm soát chất lượng
- Phát triển sản phẩm theo nhu cầu thị trường
- Đưa sản phẩm ra thị trường
Một hệ sinh thái tre tầm vông bắt đầu được hình thành.
Sản xuất vẫn là nền tảng
Trong suốt hành trình, có một nguyên tắc không thay đổi đó là sản xuất là nơi tạo ra giá trị thật, không phải marketing, không phải câu chuyện, mà là sản phẩm được làm ra có chất lượng, có tiêu chuẩn và quan trọng hơn tất cả những thứ khác như:
- Trải nghiệm
- Tham quan làng nghề
- Không gian văn hoá
Đều được xây dựng sau, và phải gắn liền với sản xuất, không có sản xuất thật sẽ không có giá trị thật.
4 năm – không nhanh, nhưng đủ để vững
Từ năm 2022 đến nay, hành trình tại Đạ Tẻh đã đi qua 4 năm, không phải là một hành trình bùng nổ, nhưng là một hành trình đủ dài để hiểu rõ cách ngành tre vận hành, nhìn thấy những điểm nghẽn thật sự, thử nghiệm và điều chỉnh mô hình, để xây dựng được nền tảng vững chắc. Điều quan trọng nhất không phải là đã làm được bao nhiêu, mà là đã tìm ra một cách làm có thể lặp lại và mở rộng.
Từ một điểm – đến một hệ sinh thái
Điểm khác biệt lớn nhất của mô hình này nằm ở khả năng nhân rộng. Mỗi điểm sản xuất có quy mô 50 – 100 hecta. Khi một điểm vận hành hiệu quả, mô hình có thể tiếp tục mở rộng sang các khu vực khác. Không cần xây nhà máy lớn, không cần tập trung toàn bộ nguồn lực, mà phát triển theo từng điểm, từng vùng. Một hệ sinh thái được xây dựng không phải bằng quy mô lớn,mà bằng sự kết nối của nhiều điểm nhỏ.
Giá trị không chỉ nằm ở kinh doanh
Những gì đang được xây dựng không chỉ là một mô hình kinh doanh mà là một cách tiếp cận mới. Người dân có thể sống tốt hơn từ chính tài nguyên của mình, làng nghề có cơ hội phát triển trở lại, sản xuất trở nên có tổ chức và ổn định hơn và sau cùng giá trị của cây tre được nâng lên qua từng công đoạn. Đó là những thay đổi không đến ngay lập tức nhưng có thể tồn tại lâu dài.
Một hành trình còn đang tiếp tục
4 năm không phải là đích đến mà chỉ là bước khởi đầu. Từ Đạ Tẻh, mô hình này đang sẵn sàng để mở rộng sang các khu vực khác, kết nối thêm nhiều làng nghề, phát triển thêm nhiều sản phẩm, tiếp cận những thị trường lớn hơn và xa hơn là xây dựng một hệ sinh thái tre tầm vông trên quy mô toàn quốc
Khi cây tre không còn là vật liệu
Trong tương lai, tre sẽ không chỉ là một nguyên liệu. Nó có thể trở thành:
- Một sản phẩm
- Một không gian sống
- Một giải pháp xây dựng
- Một phần của phong cách sống bền vững
Và khi đó, mỗi sản phẩm không chỉ mang giá trị sử dụng, mà mang theo cả một câu chuyện phía sau về : Con người, vùng đất và cách họ cùng nhau tạo ra giá trị. Từ một vùng đất cụ thể tại Đạ Tẻh, một hành trình đã bắt đầu, không ồn ào, không nhanh, nhưng đủ chắc chắn để đi xa. S-GREEN không chỉ làm sản phẩm từ tre, chúng tôi đang xây dựng một hệ sinh thái, nơi mỗi cây tre đều có thể tạo ra giá trị đúng với tiềm năng của nó.
Thông điệp từ S-GREEN “Từ một vùng đất – kết nối thành hệ sinh thái – nâng tầm giá trị tre tầm vông Việt Nam”
Tác giả : Mr.Tiên (Peter) – Giám đốc điều hành